پرسیارە باوەکان دەربارەی ئازاری پێ و قولەپێ

ناسراوترین نیشانە ئازارە لە ژێر پاژنە لە یەکەم هەنگاوەکان دوای لە خەو هەستان یان دوای دانیشتنی درێژ، کە دوای چەند خولەکێک ڕۆیشتن کەمێک سووک دەبێت و لەوانەیە دوای وەستان یان ڕۆیشتنی درێژ بگەڕێتەوە، لەگەڵ ئازار کاتێک پەستان لەسەر ژێر پاژنە دەدرێت. دوای زیادبوونی چالاکی یان وەستانی درێژ لەسەر زەوی ڕەق، و لەگەڵ زیادەکێش و گرژیی ماسولکەکانی پشتی قاچ زیاترە. دیاریکردنی زۆرجار لەسەر چیرۆکەکەت و پشکنینی کلینیکی دادەمەزرێت، و زۆربەی خەڵک پێویستیان بە وێنەگرتن نییە مەگەر ئازارەکە بە چارەسەر باشتر نەبێت یان پزیشک گومانی هۆکارێکی تری هەبێت.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری پاژنە · سەرچاوە: AAOS OrthoInfo — Plantar Fasciitis and Bone Spurs · Koc TA Jr et al. (2023). Heel Pain — Plantar Fasciitis: Revision 2023. J Orthop Sports Phys Ther 53(12):CPG1–CPG39

نەخێر، بەڵام زۆرجار پێکەوە باس دەکرێن. فاشیای ژێر پێ پەرژینێکی بەهێزە لە ژێر پێدا کە لە پاژنەوە بۆ پەنجەکان درێژ دەبێتەوە، و هەڵچوونی باوترین هۆکاری ئازاری ژێر پاژنەیە. بەڵام دڕکی پاژنە دەرچوونێکی بچووکی ئێسکییە لەسەر ئێسکی پاژنە کە لەوانەیە لە وێنەی تیشکدا دەربکەوێت، و زۆربەی ئەو کەسانەی هەیانە هیچ ئازارێکیان لە پاژنەدا نییە. بۆیە دڕکەکە زۆرجار هۆکاری ئازارەکە نییە، و چارەسەر ڕوو لە فاشیاکە، ماسولکەکان و باری سەر پێ دەکات، نەک خودی دڕکەکە.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری پاژنە · سەرچاوە: AAOS OrthoInfo — Plantar Fasciitis and Bone Spurs · Koc TA Jr et al. (2023). Heel Pain — Plantar Fasciitis: Revision 2023. J Orthop Sports Phys Ther 53(12):CPG1–CPG39

لە زۆربەی حاڵەتەکاندا باشتر دەبێت، بەڵام لەوانەیە درێژە بکێشێت. لەوانەیە ئازارەکە چەند مانگێک بمێنێت، بەڵام زۆربەی خەڵک بێ نەشتەرگەری لە ماوەی چەند مانگێکدا بە چارەسەری سادە و بەردەوام باشتر دەبن، وەک ڕاهێنانی کێشان، ڕێکخستنی بار و پێڵاوی گونجاو. لەوانەیە ئازارەکە بگەڕێتەوە ئەگەر ڕۆیشتن یان وەستان لەناکاو زیادی کرد یان ڕاهێنانەکان پشتگوێ خران، بۆیە گەڕانەوەی هێدی هێدی بۆ چالاکی و بەردەوامبوون لە ڕاهێنان یارمەتیدەرن. ئەگەر دوای دوو هەفتە چاودێریی ماڵەوە باشتر نەبوو، توند بوو، یان هەر دەگەڕایەوە، بچۆ بۆ پشکنین.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری پاژنە · سەرچاوە: AAOS OrthoInfo — Plantar Fasciitis and Bone Spurs · NHS — Heel pain

نەخێر، دڕکی پاژنە مەترسیدار نییە، و زۆرجار بێ هیچ ئازارێک هەیە. ئازاری باوی پاژنە کە لە هەوکردنی فاشیای ژێر پێوە دێت بێزارکەرە بەڵام مەترسیدار نییە، و زۆرجار بە چارەسەری سادە باشتر دەبێت. بەڵام سەردانی پزیشک بکە ئەگەر ئازارەکە توند بوو یان ڕێگری لە چالاکییە ئاساییەکانت کرد، سڕبوون یان مورمور لە پێتدا هەبوو، یان شەکرەت هەیە و پاژنەت ئازار دەدات. بەڵام ئازاری توندی لەناکاو دوای برینداربوون، لەگەڵ دەنگی تەقەیەک یان نەتوانینی ڕۆیشتن یان وەستان لەسەر پەنجەکان، پێویستی بە بەشی فریاکەوتنە هەمان ڕۆژ.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری پاژنە · سەرچاوە: AAOS OrthoInfo — Plantar Fasciitis and Bone Spurs · NHS — Heel pain

زۆربەی کات نەخێر. هەوکردنی فاشیای ژێر پێ ئازار لە ژێر پاژنەدا دروست دەکات، بەتایبەت لە یەکەم هەنگاوەکانی بەیانی یان دوای دانیشتن، نەک سڕبوون. بەڵام سڕبوون، مورمور یان سووتانەوە لە پێدا زۆرجار ئاماژەیە بۆ هۆکارێکی دەماری، وەک گیرانی دەمارێک نزیک قولەپێ یان لە خوارەوەی پشت، یان زیانگەیشتن بە دەمارەکان لای نەخۆشانی شەکرە. بۆیە سڕبوونی پێ شایەنی سەردانی پزیشک یان پشکنینێکی وردە، بەتایبەت بۆ نەخۆشانی شەکرە، و سڕبوون یان لاوازیی لەناکاو پێویستی بە چاودێریی بەپەلە هەیە؛ ئەگەر یەک لای لەشی گرتەوە یان لەگەڵ خواربوونەوەی دەموچاو یان قورسی لە قسەکردن بوو، پەیوەندی بە فریاکەوتن بکە: 911 لە ئوردن یان 122 لە عێراق و هەرێمی کوردستان.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری پاژنە، عیرقی نەسا · سەرچاوە: Koc TA Jr et al. (2023). Heel Pain — Plantar Fasciitis: Revision 2023. J Orthop Sports Phys Ther 53(12):CPG1–CPG39 · NHS — Heel pain

ئازاری پاژنە کە لە فاشیای ژێر پێ یان دڕکی پاژنەوە دێت زۆرجار ئاوسانێکی ڕوون لە پێدا دروست ناکات. سووربوونەوە و ئاوسان لە پاژنەدا لەوانەیە ئاماژە بێت بۆ هەڵچوون یان هەوکردن لەو ناوچەیە، و پاژنەی گەرم و سوور و ئاوساو لەگەڵ تا پێویستی بە سەردانی پزیشکە هەمان ڕۆژ. ئاوسانی هەردوو پێ هۆکاری تری هەیە، وەک وەستان یان دانیشتنی درێژ، هەندێک دەرمان، یان کێشەی دڵ، گورچیلە یان دەمارەکانی خوێن. ئاوسانی یەک قاچ بێ هۆیەکی زانراو، یان لەگەڵ سووربوونەوە یان گەرمی، پێویستی بە چاودێریی بەپەلە هەیە، و لەگەڵ هەناسەتەنگی یان ئازاری سنگ پەیوەندی بە فریاکەوتن بکە: 911 لە ئوردن یان 122 لە عێراق و هەرێمی کوردستان.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری پاژنە · سەرچاوە: NHS — Heel pain · NHS — Swollen ankles, feet and legs (oedema)

خودی دەرچوونە ئێسکییەکە زۆرجار لاناچێت، نە بە پیاز، نە بە خەنە و نە بە تێکەڵە ماڵییەکان، و هیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە کە بیتوێننەوە. هەواڵی باش ئەوەیە کە پێویست ناکات لابچێت بۆ ئەوەی ئازارەکە نەمێنێت: زۆربەی ئەو کەسانەی دڕکی پاژنەیان هەیە ئازاریان نییە، و ئازاری پاژنەی زۆربەی خەڵک بە ڕاهێنان، ڕێکخستنی بار و پێڵاوی گونجاو باشتر دەبێت، لە کاتێکدا دڕکەکە لە وێنەکەدا وەک خۆی دەمێنێتەوە. دڕکی پاژنە زۆرجار بە نەشتەرگەری لانابرێت، چونکە زۆربەی کات هۆکاری ئازارەکە نییە.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری پاژنە · سەرچاوە: AAOS OrthoInfo — Plantar Fasciitis and Bone Spurs · Yalcin E et al. (2012). Effects of extracorporal shock wave therapy on symptomatic heel spurs: a correlation between clinical outcome and radiologic changes. Rheumatol Int 32(2):343–347

چارەسەر ڕوو لە ئازاری فاشیاکە دەکات نەک لە دەرچوونە ئێسکییەکە. زۆرجار ئەمانە دەگرێتەوە: کەمکردنەوەی کاتیی ئەوەی ئازار زیاد دەکات بێ وەستانی جووڵە، ڕاهێنانی کێشان بۆ ماسولکەکانی پشتی قاچ و فاشیای ژێر پێ، پاشان بەهێزکردنی هێدی هێدیی پێ و پشتی قاچ، لەگەڵ پێڵاوی ئاسوودە بە پاژنەی نزم، بنی نەرم و ژێرپێیەکی پشتگیر. سەهۆڵ کە لە پارچە قوماشێک پێچرابێت و دەرمانێکی ئازارشکێن کە دەرمانساز پێشنیاری دەکات لەوانەیە بۆ ماوەیەک ئازار کەم بکەنەوە، بەڵام هۆکارەکە چارەسەر ناکەن. چارەسەری دەستی و تەیپ دەتوانن وەک بەشێک لە پلانەکە یارمەتیدەر بن، و لەوانەیە دەرزی وشک کاتێک گونجاو بێت زیاد بکرێت.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری پاژنە، دەرزی وشک · سەرچاوە: Koc TA Jr et al. (2023). Heel Pain — Plantar Fasciitis: Revision 2023. J Orthop Sports Phys Ther 53(12):CPG1–CPG39 · NHS — Heel pain

زۆربەی خەڵک پێویستیان بە هیچ کامیان نییە، چونکە ئازارەکە زۆرجار بە چارەسەری سادە باشتر دەبێت. چاوەڕوان ناکرێت شەپۆلی شۆک دڕکی پاژنە بشکێنێت: لەوانەیە دوای ئەوە ئازار کەم ببێتەوە لە کاتێکدا دڕکەکە لە وێنەکەدا وەک خۆی دەمێنێتەوە. هەندێک جار بۆ ئازاری پاژنە بەکاردێت کە سەرەڕای چارەسەر بەردەوامە، بەڵام بەڵگەکان لەسەر سوودەکەی ناکۆکن، و بڕیارەکەی بۆ پزیشکە. نەشتەرگەری دەگمەنە و زۆرجار تەنها دوای چەندین مانگ چارەسەری بێ نەشتەرگەری بێ باشبوون لەبەرچاو دەگیرێت؛ دڕکەکە زۆرجار لانابرێت، و بڕیارەکە بۆ پزیشکی ئێسک و جومگەیە.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری پاژنە · سەرچاوە: Yalcin E et al. (2012). Effects of extracorporal shock wave therapy on symptomatic heel spurs: a correlation between clinical outcome and radiologic changes. Rheumatol Int 32(2):343–347 · AAOS OrthoInfo — Plantar Fasciitis and Bone Spurs

زۆربەی کات نەخێر. زۆربەی پێچخواردنەکان کشان یان دڕانی بەشێکی بەستەرەکانی لای دەرەوەی قولەپێن دوای وەرگەڕانی پێ، و بێ نەشتەرگەری باشتر دەبن بە پاراستنێکی کورت و پاشان بارکردنی هێدی هێدی و ڕاهێنان، هەرچەندە ئازاریان هەیە و لەوانەیە دووبارە ببنەوە ئەگەر ڕاهێنانەوە پشتگوێ بخرێت. بەڵام بچۆ بۆ فریاکەوتن ئەگەر شێوەی قولەپێ تێکچوو، دەنگی تەقەیەکت بیست لەگەڵ ئازاری توند، یان پێ سارد، ڕەنگپەڕیو، شین یان سڕ بوو. هەمان ڕۆژ سەردانی پزیشک بکە ئەگەر نەتتوانی چوار هەنگاو بڕۆیت، یان قولەپێ گەرم و سوور بوو لەگەڵ تا.

زیاتر بخوێنەوە: پێچخواردنی قولەپێ · سەرچاوە: NHS — Sprains and strains · Martin RL et al. (2021). Ankle Stability and Movement Coordination Impairments: Lateral Ankle Ligament Sprains Revision 2021 — Clinical Practice Guidelines. J Orthop Sports Phys Ther 51(4):CPG1–CPG80

لە ڕۆژانی یەکەمدا: قولەپێ بپارێزە و بارەکەی سەری کەم بکەوە، کاتێک دادەنیشیت یان ڕادەکشێیت پێ لەسەر سەرینێک بەرز بکەوە، کیسەیەکی سارد کە لە پارچە قوماشێک پێچرابێت چەند جارێک لە ڕۆژدا بۆ چەند خولەکێک لەسەری دابنێ، و ئەگەر پێویست بوو باندێکی پەستێنەر یان پشتیوان بەکاربهێنە. لە ڕۆژانی یەکەمدا ئاوی گەرم، کیسەی گەرم و مەساج لەسەر برینداربوونێکی نوێی ئاوساو بەکارمەهێنە. پاشان لە جیاتی پشووی درێژ، قولەپێ بجووڵێنە و بەپێی توانا هێدی هێدی لەسەری بڕۆ. ئەگەر نەتتوانی لەسەری بوەستیت، یان ئازار و ئاوسان زیادیان کرد، سەردانی پزیشک بکە.

زیاتر بخوێنەوە: پێچخواردنی قولەپێ · سەرچاوە: NHS — Sprains and strains

بەڵێ، ئاوسان و شینبوونەوە لە لای دەرەوەی قولەپێ لە باوترین نیشانەکانی پێچخواردنن، و لەوانەیە شینبوونەوەکە بەرەو پێ بڕوات. ئاوسان زۆرجار هێدی هێدی لە ماوەی ڕۆژ و هەفتەکانی دواتردا کەم دەبێتەوە، و بەرزکردنەوەی پێ، کیسەیەکی سارد کە لە پارچە قوماشێک پێچرابێت و باندێکی پەستێنەر یارمەتیی کەمکردنەوەی دەدەن، و باشترە لە سەرەتادا خۆت لە گەرمی و مەساج بپارێزیت. دوای پێچخواردنی توند لەوانەیە ئاوسانێکی سووک بۆ ماوەیەکی درێژتر بمێنێتەوە. بەڵام ئاوسانی توند و خێرا، یان ئاوسانێک کە سەرەڕای پشوو و بەرزکردنەوەی پێ زیاد دەکات، یان لەگەڵ گەرمی و سووربوونەوە بێت، پێویستی بە سەردانی پزیشکە.

زیاتر بخوێنەوە: پێچخواردنی قولەپێ · سەرچاوە: NHS — Sprains and strains · Martin RL et al. (2021). Ankle Stability and Movement Coordination Impairments: Lateral Ankle Ligament Sprains Revision 2021 — Clinical Practice Guidelines. J Orthop Sports Phys Ther 51(4):CPG1–CPG80

لە زۆربەی حاڵەتەکاندا نە ئەمە و نە ئەوە. زۆرجار باشترە قولەپێ بە باند یان پشتیوان پشتگیری بکرێت و بەپێی توانا هێدی هێدی ڕۆیشتنی لەسەر بکرێت، چونکە جێگیرکردنی درێژ لەوانەیە چاکبوونەوە دوا بخات. لە برینداربوونی توونددا لەوانەیە پزیشک بڕیاری جێگیرکردنێکی کورت بە پشتیوان یان جەبیرە بۆ چەند ڕۆژێک بدات. نەشتەرگەری یەکەم بژاردە نییە؛ زۆرجار تەنها کاتێک لەبەرچاو دەگیرێت کە قولەپێ سەرەڕای بەرنامەیەکی ڕێکخراوی ڕاهێنان بۆ چەند مانگێک هێشتا نەجێگیر بێت، یان برینداربوونی تر لە جومگەکەدا هەبێت، و بڕیارەکە بۆ پزیشکی ئێسک و جومگەیە.

زیاتر بخوێنەوە: پێچخواردنی قولەپێ · سەرچاوە: Martin RL et al. (2021). Ankle Stability and Movement Coordination Impairments: Lateral Ankle Ligament Sprains Revision 2021 — Clinical Practice Guidelines. J Orthop Sports Phys Ther 51(4):CPG1–CPG80 · Vuurberg G et al. (2018). Diagnosis, treatment and prevention of ankle sprains: update of an evidence-based clinical guideline. Br J Sports Med 52(15):956

هەمان برینداربوون هەندێک جار دەکرێت شکان دروست بکات، بەڵام پێچخواردن برینداربوونی بەستەرەکانە و لە وێنەی تیشکی ئاساییدا دەرناکەوێت. بۆیە پزیشکان یاساکانی ئۆتاوا بۆ قولەپێ بەکاردەهێنن: ئەگەر دوای برینداربوونەکە نەتتوانی چوار هەنگاو بڕۆیت، یان پەستان لەسەر لێواری دواوە یان سەری هەردوو ئێسکە دەرچووەکەی لای قولەپێ، یان لەسەر ئێسکە دەرچووەکانی ناوەڕاستی پێ ئازاری هەبوو، لەوانەیە پێویستت بە وێنەی تیشک بێت، بۆیە هەمان ڕۆژ سەردانی پزیشک بکە. لەوانەیە پزیشک داوای MRI بکات ئەگەر گومانی برینداربوونێکی تر لە جومگەکەدا هەبێت یان چاکبوونەوە هێواش بێت.

زیاتر بخوێنەوە: پێچخواردنی قولەپێ · سەرچاوە: Martin RL et al. (2021). Ankle Stability and Movement Coordination Impairments: Lateral Ankle Ligament Sprains Revision 2021 — Clinical Practice Guidelines. J Orthop Sports Phys Ther 51(4):CPG1–CPG80 · NHS — Sprains and strains

لەوانەیە دوای پێچخواردن کەمێک ئازار یان گرژی لە بەشی خوارەوەی قاچ هەست پێبکرێت، و زۆرجار لەگەڵ چاکبوونەوە کەم دەبێتەوە. بەڵام ئازاری ڕوون لە سەرووی قولەپێ یان کاتێک پەستان لەسەر ئێسکی قاچ دەدرێت، یان ئازاری توند لە کاتی وەستان، لەوانەیە ئاماژە بێت بۆ برینداربوونێکی تر، وەک برینداربوونی ئەو بەستەرانەی هەردوو ئێسکی قاچ بەیەکەوە دەبەستن یان شکان، و پێویستی بە پشکنینە. ئازاری ترپەداری ماسولکەی پشتی قاچ لەگەڵ ئاوسان لە یەک قاچدا، هەندێک جار لەگەڵ سووربوونەوە یان تاریکبوونی ڕەنگی پێست، بەتایبەت ئەگەر زۆر کەم جووڵابیت، لەوانەیە لەختەی خوێن بێت: هەمان ڕۆژ سەردانی پزیشک بکە، و لەگەڵ هەناسەتەنگی یان ئازاری سنگ پەیوەندی بە فریاکەوتن بکە: 911 لە ئوردن یان 122 لە عێراق و هەرێمی کوردستان.

زیاتر بخوێنەوە: پێچخواردنی قولەپێ · سەرچاوە: Martin RL et al. (2021). Ankle Stability and Movement Coordination Impairments: Lateral Ankle Ligament Sprains Revision 2021 — Clinical Practice Guidelines. J Orthop Sports Phys Ther 51(4):CPG1–CPG80 · NHS — DVT (deep vein thrombosis)

هەموو پێچخواردنێکی سووک پێویستی بە دانیشتن نییە، بەڵام ڕاهێنان بۆ هەمووان گرنگە. بەڵگەکان ئاماژە دەکەن کە ڕاهێنانی ڕێنماییکراو، بەتایبەت ڕاهێنانی هاوسەنگی لەسەر یەک پێ و بەهێزکردن، چاکبوونەوە باشتر دەکات و ئەگەری دووبارە پێچخواردنەوە کەم دەکاتەوە، و باشترە لە پشتبەستن بە چارەسەری ناچالاک بە تەنها. فیزیۆتێراپی بەتایبەت سوودبەخشە دوای پێچخواردنی توند، ئەگەر پێچخواردن دووبارە بووەوە، ئەگەر ئازار یان هەستی نەجێگیری مایەوە، یان ئەگەر دەتەوێت بگەڕێیتەوە بۆ وەرزش. لە Revibe لەگەڵت هەنگاو بە هەنگاو لە گەڕاندنەوەی جووڵەوە بۆ هاوسەنگی و پاشان ڕاکردن و بازدان دەڕۆین.

زیاتر بخوێنەوە: پێچخواردنی قولەپێ، برینداربوونی وەرزشی · سەرچاوە: Martin RL et al. (2021). Ankle Stability and Movement Coordination Impairments: Lateral Ankle Ligament Sprains Revision 2021 — Clinical Practice Guidelines. J Orthop Sports Phys Ther 51(4):CPG1–CPG80 · Vuurberg G et al. (2018). Diagnosis, treatment and prevention of ankle sprains: update of an evidence-based clinical guideline. Br J Sports Med 52(15):956

زۆربەی کات نەخێر. ئازاری ژێی ئاشیل، کە زۆر کەس پێی دەڵێن هەوکردنی ژێ، زۆرجار لە باری زیاد لەسەر ژێیەکەوە دێت، و زۆربەی خەڵک بە ڕاهێنانی بارکردنی هێدی هێدی و ڕێکخستنی چالاکی باشتر دەبن، هەرچەندە لەوانەیە چەند هەفتە تا چەند مانگێک سەبری پێویست بێت. پشووی تەواو ئامۆژگاری ناکرێت، هەروەها پشتگوێخستنی ئازارەکە و بەردەوامبوون لەسەر باری تەواو. بەڵام دەنگێکی لەناکاوی تەقە یان هەستکردن بە لێدانێک لە پشتەوەی قولەپێ، پاشان قورسی لە ڕۆیشتن یان وەستان لەسەر پەنجەکان، لەوانەیە واتای پچڕانی ژێیەکە بێت: هەمان ڕۆژ بچۆ بۆ بەشی فریاکەوتن.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری ژێی ئاشیل · سەرچاوە: Chimenti RL et al. (2024). Achilles Pain, Stiffness, and Muscle Power Deficits: Midportion Achilles Tendinopathy Revision – 2024 — Clinical Practice Guidelines. J Orthop Sports Phys Ther 54(12):CPG1–CPG32 · NHS Fife — Achilles tendon rupture (patient information)

بنەما ڕاهێنانی بارکردنی هێدی هێدییە بۆ ژێیەکە و ماسولکەکانی پشتی قاچ، وەک بەرزکردنەوەی پاژنە بە وەستان لەسەر هەردوو پێ و پاشان لەسەر یەک پێ، و زیادکردنی بار بە هێواشی بەپێی توانات. بڕێکی بەرگەگیراوی ئازار لە کاتی ڕاهێنان زۆرجار قبوڵکراوە ئەگەر تا ڕۆژی دواتر ئارام ببێتەوە. هەروەها کەمکردنەوەی کاتیی ڕاکردن یان بازدان لە جیاتی وەستانی تەواو، پاشان گەڕانەوەی هێدی هێدی یارمەتیدەرە، و لەوانەیە بەرزکەرەوەیەکی پاژنە لە ناو پێڵاودا بۆ ماوەیەک سوودی هەبێت. ئەگەر سەرەڕای بەرنامەیەکی بەردەوام بۆ ماوەیەکی گونجاو باشتر نەبوو، پزیشک بژاردەی تر تاوتوێ دەکات، و بڕیاری دەرزی و نەشتەرگەری بۆ ئەوە.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری ژێی ئاشیل · سەرچاوە: Chimenti RL et al. (2024). Achilles Pain, Stiffness, and Muscle Power Deficits: Midportion Achilles Tendinopathy Revision – 2024 — Clinical Practice Guidelines. J Orthop Sports Phys Ther 54(12):CPG1–CPG32 · de Vos RJ et al. (2021). Dutch multidisciplinary guideline on Achilles tendinopathy. Br J Sports Med 55(20):1125–1134

نیشانەکانی پچڕان: ئازارێکی لەناکاو لە پشتەوەی قولەپێ یان ماسولکەی پشتی قاچ لەگەڵ هەستکردن وەک ئەوەی کەسێک شەقی لێدابیت یان لێیدابیت، هەندێک جار دەنگی تەقەیەک، پاشان قورسی لە پاڵنانی پێ یان سەرکەوتن بە پلیکانەدا، و نەتوانینی وەستان لەسەر پەنجەکان. ئەگەر ئەمە ڕوویدا، چالاکییەکە ڕابگرە و هەمان ڕۆژ بچۆ بۆ بەشی فریاکەوتن، چونکە دیاریکردن و چارەسەری زوو گرنگن، و پزیشک بڕیار لە نێوان جێگیرکردنی پێ و نەشتەرگەری دەدات. دواتر ڕاهێنانەوەی هێدی هێدی بە فیزیۆتێراپی بەپێی ڕێنمایی پزیشک دێت.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری ژێی ئاشیل، برینداربوونی وەرزشی · سەرچاوە: NHS Fife — Achilles tendon rupture (patient information) · NHS — Heel pain

بەڵێ، هەردووکیان ناوی هەمان ژێن. ژێی ئاشیل، کە پێی دەوترێت ژێی پاژنەش، ژێیە بەهێزەکەی پشتەوەی قولەپێیە کە ماسولکەکانی پشتی قاچ بە ئێسکی پاژنەوە دەبەستێتەوە، و لەگەڵ هەموو هەنگاو و بازدانێک و وەستان لەسەر پەنجەکان کار دەکات. ناوەکەی لە پاڵەوانی یۆنانی ئەخیلەوە هاتووە، کە بەپێی ئەفسانە تاکە خاڵی لاوازی پاژنەی بوو. ناسراوترین کێشەکانی ئازاری ژێیەکەیە لە باری زیادەوە، و کەمتر لەوە پچڕانی لەناکاوی.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری ژێی ئاشیل · سەرچاوە: Chimenti RL et al. (2024). Achilles Pain, Stiffness, and Muscle Power Deficits: Midportion Achilles Tendinopathy Revision – 2024 — Clinical Practice Guidelines. J Orthop Sports Phys Ther 54(12):CPG1–CPG32 · Cleveland Clinic — Achilles Tendon (Calcaneal Tendon)

یەک وەڵام نییە: ئەوەی پێی تەخت بە کەمئەندامی دادەنرێت یان لە خزمەتی سەربازی دەتبەخشێت، تەنها لیژنە پزیشکییە فەرمییەکانی هەر وڵاتێک بەپێی یاساکانی خۆیان بڕیاری لەسەر دەدەن، و پێوەرەکان لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر جیاوازن، بۆیە پرسیار لە لایەنی تایبەت بە سەربازگیری لە وڵاتەکەت بکە و پشت بەو قسانە مەبەستە کە دەگوترێنەوە. لە ڕووی پزیشکییەوە، پێی تەخت باوە، زۆرجار هیچ کێشەیەک دروست ناکات، و ڕێگری لە زۆربەی خەڵک ناکات کە چالاک بن و وەرزش بکەن. ئەگەر پێیەکانت ئازاریان هەبوو، ڕەق، لاواز یان سڕ بوون، یان پێی تەختەکە تازە دەرکەوت یان تەنها لە یەک پێدا هەبوو، شایەنی پشکنینە.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری ناوەوەی مەچەکی پێ و کەوانەی پێ · سەرچاوە: NHS — Flat feet

ئەگەر پێی تەخت ئازار یان کێشەی دروست نەکرد، پێویستی بە چارەسەر نییە. ئەگەر ئازاری هەبوو، لەوانەیە پێڵاوی فراوان و ئاسوودە بە پاژنەی نزم، ژێرپێی پشتگیر، ڕاهێنانی کێشان و بەهێزکردن بۆ پێ و قاچ، و دەرمانی ئازارشکێن کاتێک پێویست بێت یارمەتیدەر بن. ئەم ڕێگایانە شێوەی پێ ناگۆڕن، بەڵام دەتوانن ئازار و ڕەقبوون کەم بکەنەوە و جووڵە باشتر بکەن. لای گەورەکان، داکەوتنی تازەی کەوانەی پێ لەوانەیە پەیوەندی بە زۆرلێکردنی یەکێک لە ژێیەکانی پێوە هەبێت، بۆیە شایەنی پشکنینی زووە. نەشتەرگەری دەگمەنە و تەنها بۆ کێشەیەکی ئێسک یان شانە لەبەرچاو دەگیرێت کە بە چارەسەرەکانی تر باشتر نەبووبێت؛ بڕیارەکە بۆ پزیشکی پسپۆڕە.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری ناوەوەی مەچەکی پێ و کەوانەی پێ · سەرچاوە: NHS — Flat feet · Royal National Orthopaedic Hospital NHS Trust — A patient's guide to adult acquired flatfoot deformity (tibialis posterior tendon dysfunction)

زۆربەی کات نەخێر؛ زۆر کەس پێی تەختیان هەیە بێ هیچ ئازارێک. بەڵام هەندێک جار لەوانەیە ئازار لە دەوری قولەپێ یان خوارەوەی قاچ، ئازار بەدرێژایی لای ناوەوەی پێ، یان کۆنبوونی خێرای پێڵاو دروست بکات. لای گەورەکان، بەتایبەت ئافرەتانی تەمەن ناوەڕاست، داکەوتنی تازەی کەوانەی پێ لەگەڵ ئازار یان ئاوسان لە ناوەوەی قولەپێ لەوانەیە نیشانەی زۆرلێکردنی ژێی تیبیای دواوە بێت، کە باشترە زوو بە ڕاهێنان، فیزیۆتێراپی و ژێرپێی گونجاو چارەسەر بکرێت. بۆیە ئازار، یان پێی تەختێک کە تازە دەرکەوتبێت یان تەنها یەک پێی گرتبێتەوە، شایەنی پشکنینە.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری ناوەوەی مەچەکی پێ و کەوانەی پێ · سەرچاوە: NHS — Flat feet · Royal National Orthopaedic Hospital NHS Trust — A patient's guide to adult acquired flatfoot deformity (tibialis posterior tendon dysfunction)

لەوانەیە بۆماوەیی بێت، چونکە هەندێک جار لە خێزاندا دووبارە دەبێتەوە، و زۆرجار هیچ هۆکارێکی ڕوونی نییە جگە لە شێوەی دروستبوونی پێ. زۆربەی کات نەخۆشی نییە: هەموو ژێری پێ بەر زەوی دەکەوێت بێ کەوانەیەکی ڕوون، زۆربەی منداڵە بچووکەکان پێیان تەختە، و کەوانەکە زۆرجار لە نێوان تەمەنی سێ بۆ دە ساڵیدا دروست دەبێت. بە دەگمەن لە کەموکوڕیی دروستبوونی ئێسکەکان پێش لەدایکبوون یان لە نەخۆشییەکانی دەمار و ماسولکەوە دێت. ئەگەر ئازاری هەبوو، ڕەق بوو یان تەنها لە یەک پێدا بوو، شایەنی پشکنینە.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری ناوەوەی مەچەکی پێ و کەوانەی پێ · سەرچاوە: NHS — Flat feet

سڕبوونی کاتی دوای دانیشتن لەسەر پێ یان پەستانی سەری باوە و لە ماوەی چەند خولەکێکدا نامێنێت. بەڵام سڕبوونی بەردەوام یان دووبارە پێویستی بە سەردانی پزیشکە، و لە هۆکارەکانی شەکرە، گیرانی دەمارێک لە پشتدا وەک لە عیرقی نەسادا، هەندێک دەرمان و زۆر خواردنەوەی ئەلکهولن، و ئەگەر شەکرەت هەیە و سڕبوون یان برینێک لە پێتدا دەبینیت کە چاک نابێتەوە، بەم زووانە سەردانی پزیشکەکەت بکە. یەکسەر پەیوەندی بە فریاکەوتن بکە، 911 لە ئوردن یان 122 لە عێراق و هەرێمی کوردستان، بۆ سڕبوون یان لاوازیی لەناکاو لە یەک لای لەشدا لەگەڵ خواربوونەوەی دەموچاو یان قورسی لە قسەکردن، کە لەوانەیە جەڵتەی مێشک بێت، یان بۆ سڕبوون لە ناوچەی سمت یان ئەندامی زاوزێ، یان کێشەی نوێ لە میزکردن یان پیسایی.

زیاتر بخوێنەوە: عیرقی نەسا · سەرچاوە: NHS — Pins and needles · NHS — Symptoms of a stroke

نەخێر، دوو کێشەی جیاوازن، هەرچەندە زۆر کەس تێکەڵیان دەکەن. بزماری پێ پارچەیەکی بچووکی پێستی ئەستوور و ڕەقە لەسەر پەنجەکانی پێ یان ژێری پێ، کە بەهۆی پەستان و خشاندنی پێڵاوەوە دروست دەبێت، بەتایبەت پێڵاوی تەنگ یان پاژنەبەرز، و لەوانەیە لە کاتی ڕۆیشتندا ئازار بدات. پێڵاوی فراوان و ئاسوودە بە پاژنەی نزم و بنی نەرم زۆرجار یارمەتیدەرە؛ خۆت مەیبڕە، و بۆ چارەسەرکردنی سەردانی پزیشکی گشتی یان پسپۆڕی پێ بکە، بەتایبەت ئەگەر شەکرەت هەیە یان سووڕی خوێنت لاوازە. بەڵام دڕکی پاژنە دەرچوونێکی ئێسکییە لەسەر ئێسکی پاژنە کە لە وێنەی تیشکدا دەردەکەوێت و زۆرجار ئازاری نییە، و ئازاری ژێر پاژنە لە یەکەم هەنگاوەکانی بەیانی زۆرجار لە هەوکردنی فاشیای ژێر پێوە دێت.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری پاژنە · سەرچاوە: NHS — Corns and calluses · AAOS OrthoInfo — Plantar Fasciitis and Bone Spurs

هەندێک جار. ئازاری قاچ چەندین هۆکاری هەیە، لەوانە ماسولکە، ژێ، ماندووبوون یان دەمارێک لە پشت. بەڵام ئازارێک لە قاچدا کە لەگەڵ ڕۆیشتن دەردەکەوێت و دوای چەند خولەکێک پشوو نامێنێت، لەوانەیە نیشانەی تەسکبوونی خوێنبەرەکانی قاچ بێت، کە پەیوەندی بە زیادبوونی مەترسیی نەخۆشییەکانی دڵ و جەڵتەی مێشکەوە هەیە و لەگەڵ جگەرەکێشان، شەکرە، فشاری خوێنی بەرز و کۆلیسترۆڵی بەرز زیاترە، بۆیە سەردانی پزیشک بکە. ئازاری ترپەدار لەگەڵ ئاوسان لە یەک قاچدا، زۆرجار لە ماسولکەی پشتی قاچ، لەوانەیە لەختەی خوێن لە خوێنهێنەرێکدا بێت: هەمان ڕۆژ سەردانی پزیشک بکە. ئەگەر لەگەڵ هەناسەتەنگی یان ئازاری سنگ بوو، یان قاچ یان پێ لەناکاو سارد و ڕەنگپەڕیو و بە ئازار بوو، یەکسەر پەیوەندی بە فریاکەوتن بکە: 911 لە ئوردن یان 122 لە عێراق و هەرێمی کوردستان.

سەرچاوە: NHS — Peripheral arterial disease (PAD) · NHS — DVT (deep vein thrombosis)