پرسیارە باوەکان دەربارەی فیزیۆتێراپی منداڵان

تەمەنەکە لە منداڵێکەوە بۆ منداڵێکی تر زۆر جیاوازە: هەندێکیان لە مانگی نۆیەمدا دەڕۆن، و زۆربەیان نزیکەی لە نێوان مانگی یازدە و پازدەدا بە تەنها دەڕۆن. هەندێکیان کەمێک دواتر دەڕۆن بێ هیچ کێشەیەک، بەتایبەت ئەوانەی لەسەر سمت دەخشێن، و لەوانەیە لە خێزاندا دووبارە ببێتەوە. بەڵام ئەگەر منداڵەکەت تا هەژدە مانگی بە تەنها نەڕۆیشت، بیبە لای پزیشکی منداڵان، و بۆ منداڵی پێشوەختە تەمەنی ڕاستکراوە حساب دەکرێت. زووتر سەردانی پزیشک بکە ئەگەر منداڵەکە زۆر شل یان ماسولکەکانی ڕەق بوون، هەمیشە لەسەر پەنجەی پێ ڕۆیشت، لایەکی لەشی زیاتر لە لایەکەی تر بەکارهێنا، یان توانایەکی لەدەستدا کە پێشتر هەیبوو.

سەرچاوە: Patient.info — Delay in walking (Tidy C, 2023) · Health for Under 5s (NHS-funded) — Learning to walk

زۆرجار تەنها جیاوازییەکی سروشتییە لە خێرایی گەشەکردن، بەڵام دەکرێت پەیوەندی هەبێت بە لەدایکبوونی پێشوەختە، نەرمیی زۆری جومگەکان یان شلیی ماسولکە، کێشەیەکی جومگەی ڕان، نەرمبوونی ئێسک (ڕاشیتیزم) بەهۆی کەمیی ڤیتامین دی، یان حاڵەتێکی دەماری یان ماسولکەیی. کەمیی ئاسن لە منداڵیدا دەتوانێت کاریگەری لەسەر گەشەکردن هەبێت، بۆیە لەوانەیە پزیشک پشکنینی بۆ بکات؛ بێ ڕاوێژی پزیشک ئاسن مەدە. بۆیە چارەسەر بە پشکنینی پزیشکی منداڵان دەست پێدەکات و پاشان بەپێی هۆکارەکەیە، و فیزیۆتێراپیستی منداڵان دەتوانێت بە ڕاهێنانی وەک یاری بۆ وەستان، هاوسەنگی و هەنگاونان یارمەتی بدات. ئامێری ڕۆیشتنی منداڵ (واکەر) فێری ڕۆیشتنی ناکات و دەکرێت ببێتە هۆی ڕووداو.

سەرچاوە: Patient.info — Delay in walking (Tidy C, 2023) · Baker RD, Greer FR (2010). Diagnosis and Prevention of Iron Deficiency and Iron-Deficiency Anemia in Infants and Young Children (0–3 Years of Age). Pediatrics 126(5):1040–1050

لە ئێستادا هیچ چارەسەرێک نییە کە لای ببات، بەڵام چارەسەر هەیە کە یارمەتی منداڵەکە دەدات تا ئەوپەڕی توانا چالاک و سەربەخۆ بێت. ئیفلیجیی مێشک کۆمەڵێک حاڵەتی هەمیشەییە کە کار لە جووڵە و هاوئاهەنگی دەکەن، و هۆکارەکەی کێشەیەکە لە مێشک پێش منداڵبوون، لە کاتیدا یان کەمێک دوای. پووکانەوەیەکی زیادبووی مێشک نییە: کێشەکەی مێشک بە تێپەڕبوونی کات خراپتر نابێت، هەرچەندە فشاری سەر لەش لەوانەیە دواتر کێشەی جومگە دروست بکات. چاودێری بریتییە لە فیزیۆتێراپی بە ڕاهێنان و ڕاکێشان، چارەسەری کاری و چارەسەری قسەکردن، و دەرمان یان نەشتەرگەری کە پزیشکە پسپۆڕەکان بڕیاری لەسەر دەدەن. توندییەکەی زۆر جیاوازە، و زۆر کەس لەگەڵ ئەم حاڵەتەدا ژیانێکی سەربەخۆ دەژین.

سەرچاوە: NHS — Cerebral palsy

زۆرجار نەخێر. زۆربەی منداڵانی بچووک پێیان تەختە، و کەوانەی ناوەوەی پێ زۆرجار لە نێوان تەمەنی سێ و دە ساڵیدا دروست دەبێت. ئەگەر پێی تەخت ئازار دروست نەکات و ڕێگر نەبێت لە ڕۆیشتن، پێویستی بە چارەسەر نییە و نابێت ڕێگر بێت لە وەرزش، و پێڵاوی تایبەت شێوەی پێ ناگۆڕێت؛ پێڵاوی ڕێحەت و فراوان و چالاکیی ئاسایی زۆرجار بەسن. منداڵەکە ببە لای پزیشک ئەگەر پێیەکانی ئازاریان هەبوو، ڕەق یان لاواز بوون، قولەپێی زۆرجار پێچی خوارد، کێشەی ڕۆیشتن یان هاوسەنگی هەبوو، یان تەنها یەک پێی تەخت بوو. لە Revibe کاتێک ئازار هەبێت پێ و شێوازی ڕۆیشتن دەپشکنین.

زیاتر بخوێنەوە: فیزیۆتێراپی منداڵان · سەرچاوە: NHS — Flat feet

لە زۆربەی حاڵەتەکاندا چەمانەوەی پشت لای منداڵان و هەرزەکاران پەیوەندی بە هەڵوێستی لەشەوە هەیە، کە باوترین جۆرە، و بە ئاداتەکانی دانیشتن و وەستانەوە پەیوەستە. فیزیۆتێراپی یارمەتی باشترکردنی هەڵوێست و کەمکردنەوەی ئازار و ڕەقبوونی پشت دەدات، و بەهێزکردنی ماسولکەکانی سک و پشت سوودی هەیە؛ لە Revibe بە پشکنینێک بە ئامادەبوونی دایک و باوک دەست پێدەکەین. پشتێنە بازرگانییەکانی هەڵوێست لە چارەسەرە پێشنیارکراوەکان نین، و پشتێنی پزیشکی تەنها بۆ هەندێک جۆری پێکهاتەیی بە سەرپەرشتیی پزیشکی ئێسک بەکاردێت. لای منداڵی ساوا، هەر چەمانەوەیەک کە نیگەرانت دەکات نیشانی پزیشکی منداڵان بدە. سەردانی پزیشک بکە ئەگەر چەمانەوەکە کاتێک منداڵەکە ڕاست دەوەستێت ڕاست نەبووەوە، زیادی کرد، یان لەگەڵ ئازاری بەردەوام یان هەناسەتەنگی بوو.

زیاتر بخوێنەوە: ڕاستکردنەوەی هەڵوێست و ڕاکێشان، فیزیۆتێراپی منداڵان · سەرچاوە: NHS — Kyphosis

ئاگاداری نیشانەی وەک یەکسان نەبوونی شانەکان، دەرکەوتنی پەراسووەکان یان شانەپەڕە لە لایەکەوە، یان لاربوونەوەی لەش بۆ لایەک بە، بەتایبەت کاتێک منداڵەکە بەرەو پێشەوە دەچەمێتەوە. ئەگەر ئەمانەت بینی، بیبە لای پزیشک، چونکە قەبارەی چەماوەکە لەسەر وێنەی تیشک دەپێورێت. چارەسەر بەپێی قەبارەی چەماوەکە و ئەو گەشەیەیە کە ماوە: لەوانەیە چاودێری بەس بێت، لەوانەیە پشتێنی پشت تا وەستانی گەشە بەکاربێت، و هەندێک جار نەشتەرگەری پێویستە؛ بڕیار بۆ پزیشکی ئێسکە. ڕوون نییە ڕاهێنانی تایبەتی پشت یان فیزیۆتێراپی چەماوەکە ڕاست بکاتەوە، بەڵام وەرزشی بەردەوام گرنگە، چونکە ماسولکەکان بەهێز دەکات و لەوانەیە ئازاری پشت کەم بکاتەوە، و فیزیۆتێراپیست دەتوانێت لە پاڵ پلانی پزیشکدا ڕێنمایی بکات.

زیاتر بخوێنەوە: سکۆلیۆزیس · سەرچاوە: NHS — Scoliosis · NHS — Scoliosis: treatment in children

زۆرجار گرژبوونی ماسولکەیە دوای خەوتن بە دۆخێکی ناڕەحەت، و زۆرجار بە جووڵەی نەرم و گەرمی زوو باشتر دەبێت. لای منداڵی ساوا، لاربوونەوەی هەمیشەیی سەر بۆ لایەک لەوانەیە بەهۆی کورتیی یەکێک لە ماسولکەکانی ملەوە بێت (خواربوونی زگماکی مل): منداڵەکە نیشانی پزیشکی منداڵان بدە تا هۆکارەکانی تر دوور بخاتەوە و زوو بینێرێت بۆ لای فیزیۆتێراپیستی منداڵان، کە ڕاکێشان و دۆخی گونجاو فێری دایک و باوک دەکات. بەڵام ڕەقبوونی مل لەگەڵ تا، سەرئێشەی توند، پەڵەی پێست کە بە پەستان ون نابێت، خەواڵوویی نائاسایی یان بێزاری لە ڕووناکی لەوانەیە هەوکردنی پەردەی مێشک بێت: یەکسەر بچۆ بۆ فریاکەوتن یان پەیوەندی بە فریاکەوتن بکە (911 لە ئوردن، یان 122 لە عێراق و هەرێمی کوردستان).

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری مل · سەرچاوە: NHS — Meningitis · Sargent B et al. (2024). Physical Therapy Management of Congenital Muscular Torticollis: A 2024 Evidence-Based Clinical Practice Guideline From the American Physical Therapy Association Academy of Pediatric Physical Therapy. Pediatr Phys Ther 36(4):370–421

دەکرێت مەترسیدار بێت، بۆیە نابێت پشتگوێ بخرێت. جومگەی ئاوساو و بە ئازار بۆ زیاتر لە شەش هەفتە لەوانەیە جۆرێک لە هەوکردنی جومگەی منداڵان بێت، کە پزیشکی منداڵان و پزیشکی ڕۆماتیزم بەدواداچوونی بۆ دەکەن، و فیزیۆتێراپی پشتگیریی جووڵە دەکات. ئازاری هەردوو قاچ لە ئێواران یان شەودا کە تا بەیانی نامێنێت، بێ لەنگین یان ئاوسان، زۆرجار «ئازاری گەشەکردن»ە و بێ زیانە. سەردانی پزیشک بکە ئەگەر ئازارەکە لە یەک قاچ یان یەک جومگە بوو، یان لەگەڵ لەنگین، ئاوسان، پەڵەی پێست، شینبوونەوە، دابەزینی کێش یان ماندووبوونی نائاسایی بوو. ئەگەر منداڵەکە لەگەڵ تا یان هەستی نەخۆشی دەلەنگێت، یان نەیتوانی لەسەر قاچی بوەستێت، یەکسەر بچۆ بۆ فریاکەوتن (911 لە ئوردن، یان 122 لە عێراق و هەرێمی کوردستان).

زیاتر بخوێنەوە: فیزیۆتێراپی منداڵان · سەرچاوە: NHS — Limping in children · NHS — Growing pains

یەکسەر منداڵەکە ببە لای پزیشک یان فریاکەوتن، و هەوڵ مەدە خۆت بیگەڕێنیتەوە شوێنی خۆی. لای منداڵانی بچووک، «دەرچوون» دوای ڕاکێشان یان بەرزکردنەوەی منداڵ لە دەست یان باسکییەوە زۆرجار لە ئانیشکدایە: منداڵەکە دەگری و باسکی شۆڕ دەکاتەوە و بەکاری ناهێنێت. پزیشک یان پەرستار زۆرجار بە خێرایی دەیگەڕێنێتەوە، زۆرجار زیانی هەمیشەیی بەجێ ناهێڵێت، و هەرچەند زیاتر دوابکەوێت گەڕاندنەوەی قورستر دەبێت. شێوانی ڕوون یان ئازاری توند دوای کەوتن پێویستی بە چوونی یەکسەر بۆ فریاکەوتن یان پەیوەندیکردن بە فریاکەوتنە (911 لە ئوردن، یان 122 لە عێراق و هەرێمی کوردستان). بۆ خۆپاراستن، منداڵ لە ژێر بنباڵییەوە بەرز بکەرەوە، نەک لە دەست یان مەچەکی.

زیاتر بخوێنەوە: فیزیۆتێراپی منداڵان · سەرچاوە: The Royal Children's Hospital Melbourne — Pulled elbow (Kids Health Info) · NHS — Joint pain

زۆربەی پێچخواردنە سووکەکان لە ماڵەوە باشتر دەبن: لە ڕۆژانی سەرەتادا قولەپێ بپارێزە و ڕۆیشتنی لەسەری کەم بکەرەوە، بۆ ماوەی کورت شتێکی سارد کە بە پارچە قوماشێک پێچراوە لەسەری دابنێ و پێکەی لەسەر بالیف بەرز بکەرەوە، پاشان کاتێک ئازارەکە کەم بووەوە با منداڵەکە بە نەرمی بیجووڵێنێت. زۆربەیان لە ماوەی نزیکەی دوو هەفتەدا باشتر دەبن؛ ڕاکردن و وەرزشی توند دوا بخە تا قولەپێ هێزی خۆی وەردەگرێتەوە. ڕاهێنانی هاوسەنگی و بەهێزکردنی قۆناغ بە قۆناغ یارمەتی گەڕاندنەوەی جێگیریی قولەپێ و گەڕانەوەی سەلامەت بۆ وەرزش دەدات. بەڵام ئەگەر منداڵەکە نەیتوانی لەسەری بوەستێت یان چەند هەنگاوێک بڕوات، دەنگی تەقەیەک بیسترا، یان شێوە یان ڕەنگی قولەپێ گۆڕا، بیبە بۆ فریاکەوتن چونکە لەوانەیە پێویستی بە وێنەی تیشک بێت.

زیاتر بخوێنەوە: پێچخواردنی قولەپێ، برینداربوونی وەرزشی · سەرچاوە: NHS — Sprains and strains · Vuurberg G et al. (2018). Diagnosis, treatment and prevention of ankle sprains: update of an evidence-based clinical guideline. Br J Sports Med 52(15):956