پرسیارە باوەکان دەربارەی ئازاری دووگیانی و دوای منداڵبوون

لە زۆربەی حاڵەتەکاندا بەڵێ؛ ئازاری پشت لە دووگیانیدا زۆر باوە، چونکە بەستەرەکان بۆ ئامادەبوون بۆ منداڵبوون نەرم دەبن و درێژ دەبنەوە، و ئەمە بار لەسەر جومگەکانی خوارەوەی پشت و لەگەن زیاد دەکات. زۆرجار ئازارێکە بە وەستانی درێژ یان چالاکی زیاد دەکات و بە پشوودان و گۆڕینی دۆخ کەم دەبێتەوە. بەڵام یەکسەر پەیوەندی بە پزیشکەکەتەوە بکە ئەگەر ئازارەکە وەک شەپۆلی گرژبوون لە مانگەکانی ناوەڕاست یان کۆتایی هات، یان لەگەڵ خوێنبەربوون، تا، سووتانەوە لە کاتی میزکردن یان ئازار لە ژێر پەراسووەکان بوو. ئەگەر هەستت لە قاچەکان، سمت یان ناوچەی حەوز نەما، یەکسەر بچۆ بۆ فریاکەوتن یان پەیوەندی بە فریاکەوتن بکە (911 لە ئوردن، یان 122 لە عێراق و هەرێمی کوردستان).

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری دووگیانی · سەرچاوە: NHS — Back pain in pregnancy · Liddle SD, Pennick V. (2015). Interventions for preventing and treating low-back and pelvic pain during pregnancy. Cochrane Database Syst Rev.

زۆرجار بەڵێ؛ ئازاری پشت لە دووگیانیدا باوە، بەتایبەت لە قۆناغەکانی سەرەتادا، چونکە بەستەرەکان بە شێوەیەکی سروشتی نەرم دەبن و درێژ دەبنەوە و بار لەسەر جومگەکانی خوارەوەی پشت و لەگەن زیاد دەکەن. پیاسەی سووک، گۆڕینی دۆخ، دانیشتن بە پشتی پاڵپشتکراو و هەڵنەگرتنی شتی قورس زۆرجار یارمەتیدەرن. بەڵام یەکسەر سەردانی پزیشک بکە ئەگەر ئازارەکە لەگەڵ خوێنبەربوون یان دەردراوی قاوەیی، ئازار لە خوارەوەی سک لە یەک لا، ئازار لە سەری شان، تا یان سووتانەوە لە کاتی میزکردن بوو. ئەگەر ئازارەکە لەناکاو و توند بوو لەگەڵ گێژبوون یان بوورانەوە، یەکسەر بچۆ بۆ فریاکەوتن یان پەیوەندی بە فریاکەوتن بکە (911 لە ئوردن، یان 122 لە عێراق و هەرێمی کوردستان).

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری دووگیانی · سەرچاوە: NHS — Back pain in pregnancy · NHS — Ectopic pregnancy

بەڵێ، دەکرێت؛ گۆڕانی هەڵوێستی لەش لەگەڵ پێشکەوتنی دووگیانی، گەورەبوونی مەمکەکان و دانیشتنی درێژ لەوانەیە فشار بخەنە سەر سەرەوەی پشت و شانەکان. گۆڕینی زۆری دۆخ، دانیشتن بە پشتی پاڵپشتکراو، سینەبەندێکی پاڵپشت و ڕاهێنانی نەرم و ئاسوودە زۆرجار یارمەتیدەرن، و فیزیۆتێراپیست دەتوانێت ئامۆژگاریت بکات. بەڵام ئازار لە ژێر پەراسووەکان یان سەرەوەی سک پێویستی بە یارمەتیی پزیشکیی خێرا هەیە، بەتایبەت لەگەڵ سەرئێشەی توند، تەڵخبوونی بینین یان ئاوسانی لەناکاوی ڕوخسار یان دەست، چونکە لەوانەیە نیشانەی ژەهراویبوونی دووگیانی بێت، تەنانەت لە هەفتەکانی یەکەمی دوای منداڵبوونیش. بۆ ئازاری سنگ یان هەناسەتەنگیی لەناکاو، یەکسەر پەیوەندی بە فریاکەوتن بکە (911 لە ئوردن، یان 122 لە عێراق و هەرێمی کوردستان).

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری سەرەوەی پشت، ئازاری دووگیانی · سەرچاوە: POGP — Other musculoskeletal symptoms in pregnancy · NHS — Pre-eclampsia

چارەسەر زۆرجار لەسەر جووڵە و ڕاهێنانە نەک پشووی درێژ. پێداچوونەوەیەکی کۆکرین، بە بەڵگەی سنووردار، ئاماژە دەکات کە ڕاهێنان لەوانەیە ئازاری پشت لە دووگیانیدا کەم بکاتەوە، و تێکەڵکردنی چارەسەری دەستی و ڕاهێنان و فێرکاریش لەوانەیە سوودی هەبێت. ئامۆژگارییە بەسوودەکان: پێڵاوی تەخت، چەماندنەوەی ئەژنۆکان و ڕاستڕاگرتنی پشت لە کاتی هەڵگرتنی هەر شتێک، هەڵنەگرتنی شتی قورس، دانیشتن بە پشتی پاڵپشتکراو و پشوودان لەسەر دۆشەکێکی گونجاو؛ مەساج یان حەمامی گەرمیش لەوانەیە ئاسوودەیی بدەن. دەرمان بڕیاری پزیشکەکەتە. لە Revibe بە پشکنینێکی نەرم دەست پێدەکەین و ئەوە هەڵدەبژێرین کە لەگەڵ قۆناغی دووگیانیت دەگونجێت، و فیزیۆتێراپیستی ژن ئەگەر بتەوێت بەردەستە.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری دووگیانی، چارەسەرکاری مێ · سەرچاوە: NHS — Back pain in pregnancy · Liddle SD, Pennick V. (2015). Interventions for preventing and treating low-back and pelvic pain during pregnancy. Cochrane Database Syst Rev.

زۆرجار بەڵێ؛ ئازاری جومگەکانی لەگەن لە دووگیانیدا باوە. لە ناوەڕاستی پێشەوەی لەگەن یان لە پشتەوەی هەست پێدەکرێت، و لەوانەیە بگاتە جومگەی ڕان و ڕانەکان؛ پلیکانە، وەرگەڕان لە جێگا و دابەزین لە ئۆتۆمبێل زۆرجار زیادی دەکەن. زیان بە کۆرپە ناگەیەنێت، زۆرجار ڕێگر نییە لە منداڵبوونی سروشتی، و پێویست ناکات تا منداڵبوون بەرگەی بگریت: فیزیۆتێراپی بە ڕاهێنان بۆ ماسولکەکانی بنی لەگەن و سک و پشت و جومگەی ڕان و چارەسەری دەستیی نەرم یارمەتی دەدات، هەندێک جار لەگەڵ پشتێنی پاڵپشتی لەگەن و بالیفێک لە نێوان قاچەکان لە کاتی خەوتن. ئازاری خوارەوەی سک لەگەڵ خوێنبەربوون لە هەفتەکانی سەرەتادا پێویستی بە سەردانی خێرای پزیشکە.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری دووگیانی، ئازاری جومگەی ساکرۆئیلیاک · سەرچاوە: NHS — Pelvic pain in pregnancy · RCOG — Pelvic girdle pain and pregnancy (patient information)

دەکرێت، ئەگەر لەگەڵ نیشانەی تر بێت. لە نیشانەکانی دەستپێکردنی منداڵبوون: ئازاری خوارەوەی پشت یان قورسی لە لەگەن لەگەڵ گرژبوونی منداڵدان کە درێژتر و بەهێزتر و نزیکتر دەبن، دەرچوونی لینجەی ملی منداڵدان، یان ڕژانی ئاوی دەوری کۆرپە. بەڵام ئازارێکی جێگیر لە پشت، لەگەن یان ڕانەکان کە بە جووڵە دەگۆڕێت زۆرجار لە گۆڕانکارییەکانی ماسولکە و جومگەی دووگیانییەوەیە، و ئازاری سەرەوەی پشت یان ئەژنۆ بە تەنها نیشانەیەکی ناسراوی منداڵبوون نییە. یەکسەر پەیوەندی بە نەخۆشخانە یان پزیشکەکەتەوە بکە ئەگەر ئاوەکە ڕژا، خوێنبەربوون هەبوو، جووڵەی کۆرپە کەم بوو، یان پێتوابوو ژانی منداڵبوون پێش هەفتەی سی و حەوت دەستی پێکردووە.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری دووگیانی · سەرچاوە: NHS — Signs that labour has begun · NHS — Back pain in pregnancy

زۆرجار نەخێر؛ نەزانراوە کە دۆخە ئاساییەکانی دانیشتن زیان بە کۆرپە بگەیەنن، چونکە کۆرپە لە ناو منداڵداندا لە شلەیەکدا مەلە دەکات کە لە کاریگەریی جووڵە و تەکانە ڕۆژانەکان دەیپارێزێت. بەڵام شێوازی دانیشتن کاریگەری لەسەر ئاسوودەیی و ئازاری پشت و لەگەنت هەیە: لە قووڵایی کورسییەکەدا دابنیشە و خوارەوەی پشتت بە بالیفێکی بچووک پاڵپشت بکە، با جومگەی ڕانت کەمێک لە ئەژنۆکانت بەرزتر بێت و پێیەکانت لەسەر زەوی بن، و هەوڵ بدە قاچ لەسەر قاچ دانەنێیت یان بەلایەکدا لار نەبیتەوە. هیچ دۆخێکی تەواو نییە؛ گرنگترین شت گۆڕینی دۆخ و هەستانە بۆ جووڵە هەر ماوەیەک پێش ئەوەی ئازار زیاد بکات، و بەرزکردنەوەی پێیەکانە ئەگەر ئاوسان.

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری دووگیانی · سەرچاوە: NHS Lothian Physiotherapy — Care of the Body in Pregnancy: Advice and Exercise (v6.0) · MedlinePlus (US National Library of Medicine) — Amniotic fluid

زۆرجار ڕێگر نین لە دووگیانی، بەڵام لەوانەیە ئازاری پشت لە ماوەیدا زیاد بکات. پێداچوونەوەیەک، بە بەڵگەی لاواز، ئاماژە دەکات کە دووگیانی بە تەنها مەترسیی دیسک زیاد ناکات، کە بوونی کێشەی دیسکی پێشوو لەوانەیە ئەگەری ئازاری پشت زیاتر بکات، و کە چارەسەری بێ نەشتەرگەری سەرەتا تاقی دەکرێتەوە. لەگەڵ سکۆلیۆزیس، شێوازی منداڵبوون زۆر جیاواز نییە، بەڵام لەوانەیە بەنجی ئێپیدوراڵ یان بەنجی بڕبڕەی پشت پێویستی بە پلاندانانی پێشوەختە هەبێت، بەتایبەت دوای نەشتەرگەریی پشت؛ بۆیە زوو بە پزیشکی ئافرەتان و منداڵبوون و پزیشکی بەنج بڵێ، و ئەگەر نەشتەرگەریی دیسکت کردووە، لە نەشتەرگەرەکەت دەربارەی کاتی دووگیانی بپرسە. سڕبوونی ناوچەی حەوز، لاوازیی قاچەکان یان کێشەی میز یان پیسایی پێویستیان بە چوونی یەکسەر بۆ فریاکەوتنە (911 لە ئوردن، یان 122 لە عێراق و هەرێمی کوردستان).

زیاتر بخوێنەوە: دیسک، سکۆلیۆزیس · سەرچاوە: Chan NY et al. (2024). Lumbar disk herniation in pregnancy: its incidence, presentation and management: a systematic review. J Spine Surg 10(2):274–285 · Theroux J et al. (2023). The impact of pregnancy on women with adolescent idiopathic scoliosis: a scoping review. Eur J Phys Rehabil Med 59(4):505–521

لە زۆربەی حاڵەتەکاندا بەڵێ، بەو مەرجەی چارەسەرکار بزانێت دووگیانیت و لە چەند هەفتەدایت، و دۆخ و تەکنیکەکان لەگەڵ دووگیانی بگونجێنێت. پێداچوونەوەیەکی کۆکرین دۆزیویەتەوە کە کاتێک کاریگەرییە لاوەکییەکانی ئەو ڕاهێنان و چارەسەرانەی لە دووگیانیدا لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە تۆمار کراون، سووک و کاتی بوون، و مەساج یەکێکە لەو ڕێگایانەی بۆ کەمکردنەوەی ئازاری پشت لە دووگیانیدا پێشنیار دەکرێن. لە Revibe سەرەتا پرسیار لەبارەی دووگیانیت دەکەین و ئەوەی نەگونجاوە بەکارناهێنین، و فیزیۆتێراپیستی ژن ئەگەر بتەوێت بەردەستە. ئەگەر دووگیانییەکەت مەترسیی بەرزی هەیە بە پزیشکەکەت بڵێ. خوێنبەربوون، ئازاری توند یان ئاوسانی بە ئازاری ماسولکەی پشتی یەک قاچ پێویستیان بە چوونی یەکسەر بۆ لای پزیشک یان فریاکەوتنە، نەک دانیشتن.

زیاتر بخوێنەوە: چارەسەرکاری مێ، ئازاری دووگیانی · سەرچاوە: Liddle SD, Pennick V. (2015). Interventions for preventing and treating low-back and pelvic pain during pregnancy. Cochrane Database Syst Rev. · NHS — Back pain in pregnancy

زۆرجار مەترسیدار نییە. سڕبوون یان مورمور لە پەنجە گەورە و پەنجەی نیشاندەر و ناوەڕاست، بەتایبەت لە شەودا، زۆرجار بەهۆی نەخۆشیی تونێلی مەچەکەوەیە، و دووگیانی یەکێکە لە هۆکارە ناسراوەکانی؛ لەوانەیە دوای منداڵبوون خۆی باشتر بێت. جەبیرەی مەچەک لە کاتی خەوتن زۆرجار یارمەتیدەرە، و ڕاهێنانی دەست لەوانەیە کەمێک سوودی هەبێت. ئازار لە لای پەنجە گەورەی مەچەک دوای منداڵبوون، لە کاتی هەڵگرتنی منداڵەکە، لەوانەیە هەوکردنی ژێیەکانی پەنجە گەورە بێت، کە لەوانەیە بە گۆڕینی شێوازی هەڵگرتن و جەبیرەی پەنجە گەورە و مەچەک ئارام ببێتەوە. ئەگەر گرتنت لاواز بوو یان سڕبوونەکە بەردەوام بوو سەردانی پزیشک بکە، و یەکسەر ئەگەر ڕوخسار و دەستەکانت لەناکاو ئاوسان لەگەڵ سەرئێشە یان تەڵخبوونی بینین.

زیاتر بخوێنەوە: نەخۆشیی تونێلی مەچەک، هەوکردنی ژێیەکانی پەنجە گەورە · سەرچاوە: NHS — Carpal tunnel syndrome · British Society for Surgery of the Hand — De Quervain’s syndrome

لەوانەیە لە سەرەتادا فراوانتر یان شلتر هەست پێ بکرێت، چونکە دووگیانی و منداڵبوونی سروشتی ماسولکەکانی بنی لەگەن درێژ دەکەنەوە، کە دەوری زێیان داوە و پاڵپشتی میزڵدان و منداڵدان دەکەن. زۆرجار لەگەڵ کات و ڕاهێنانی بنی لەگەن باشتر دەبێت، کە دەتوانیت کەمێک دوای منداڵبوون بە نەرمی دەستیان پێبکەیت و لە ماوەی چەند هەفتە و مانگێکدا هێدی هێدی زیادیان بکەیت. دوای منداڵبوونی قەیسەریش سوودیان هەیە، چونکە دووگیانی خۆی ئەم ماسولکانە درێژ دەکاتەوە، و یارمەتی کۆنترۆڵی میز دەدەن و لەوانەیە ژیانی هاوسەری باشتر بکەن. ئەگەر دزەکردنی میز یان ئازار لە کاتی پەیوەندیی هاوسەری بەردەوام بوو، هەستت بە قورسی یان دەرپەڕین لە زێدا کرد، یان ڕاهێنانەکانت پێ قورس بوو، سەردانی پزیشک بکە و پرسیار لەبارەی فیزیۆتێراپیستی تەندروستیی لەگەن بکە.

سەرچاوە: POGP (2024). Fit for the Future — Essential Exercises and Advice After Childbirth · NHS — Your post-pregnancy body

دوای منداڵبوونێکی سروشتیی بێ ئاڵۆزی، زۆرجار دەتوانیت هەر کاتێک هەستت کرد توانات هەیە دەست بە چالاکیی نەرم بکەیت، وەک پیاسە، ڕاکێشانی سووک و ڕاهێنانی بنی لەگەن، و هێدی هێدی زیادی بکەیت. باشترە پێش ڕاکردن یان وەرزشی توند، لە پشکنینی دوای منداڵبوون، نزیکەی شەش هەفتە دوای منداڵبوون، ڕای پزیشک وەربگریت. دوای منداڵبوونی قەیسەری چاکبوونەوە درێژتر دەخایەنێت چونکە نەشتەرگەرییەکی سکە: بە نەرمی بجووڵێ، لە هەفتەکانی سەرەتادا شتی لە منداڵەکەت قورستر هەڵمەگرە، و پێش هەر هەوڵێکی گەورە پرس بە پزیشکەکەت بکە. لەوانەیە لەشت چەند مانگێک بخایەنێت تا دەگەڕێتەوە بۆ پێش دووگیانی، بۆیە پێویست بە پەلەکردن ناکات.

زیاتر بخوێنەوە: چارەسەرکاری مێ · سەرچاوە: NHS — Keeping fit and healthy with a baby · POGP (2024). Fit for the Future — Essential Exercises and Advice After Childbirth

ئازاری لەگەن زۆرجار دوای منداڵبوون باشتر دەبێت، بەڵام لای هەندێک ئافرەت بەردەوام دەبێت؛ ئەوکات بەردەوامبوون لە چارەسەر و ڕاهێنان و سەردانی پزیشک بۆ دوورخستنەوەی هۆکاری تر یارمەتیدەرە. ئازاری پشت دوای منداڵبوون زۆرجار پەیوەندی بە گۆڕانکارییەکانی دووگیانی، هەڵگرتنی منداڵ و چەمانەوەی دووبارەوە هەیە، و بەهێزکردنی ماسولکەکانی سک و پشت، چەماندنەوەی ئەژنۆ لە کاتی هەڵگرتن و گۆڕینی دۆخی شیرپێدان زۆرجار یارمەتیدەرن. زۆر ئافرەت دەرزیی بەنجی پشت (ئێپیدوراڵ) بە هۆکار دادەنێن، بەڵام لێکۆڵینەوەکان لەسەر ئێپیدوراڵ لە کاتی منداڵبووندا نەیاندۆزیوەتەوە کە ئازاری درێژخایەنی پشت دروست بکات. ئەگەر ئازارەکە لەگەڵ تا بوو هەمان ڕۆژ سەردانی پزیشک بکە؛ بەڵام سڕبوونی قاچەکان یان ناوچەی حەوز، یان کێشەی میز یان پیسایی، پێویستیان بە چوونی یەکسەر بۆ فریاکەوتنە (911 لە ئوردن، یان 122 لە عێراق و هەرێمی کوردستان).

زیاتر بخوێنەوە: ئازاری پشت، ئازاری جومگەی ساکرۆئیلیاک · سەرچاوە: RCOG — Pelvic girdle pain and pregnancy (patient information) · Anim-Somuah M et al. (2018). Epidural versus non-epidural or no analgesia for pain management in labour. Cochrane Database Syst Rev 5:CD000331